KHUNG KIẾN TRÚC SỐ BỘ XÂY DỰNG (Phiên bản 4.0): “Xương sống số” cho quá trình chuyển đổi số ngành xây dựng

Việc ban hành Khung Kiến trúc số Bộ Xây dựng phiên bản 4.0 không chỉ là bước nâng cấp về công nghệ mà còn mở ra nền tảng quản trị số toàn diện cho ngành xây dựng. Với định hướng lấy dữ liệu làm trung tâm, khung kiến trúc mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy phát triển đô thị thông minh, cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn chuyển đổi số.

Định hình nền tảng chuyển đổi số ngành xây dựng

Ngày 03/3/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã ban hành Quyết định số 305/QĐ-BXD về Khung Kiến trúc số Bộ Xây dựng phiên bản 4.0. Đây được xem là “bản thiết kế tổng thể” cho quá trình xây dựng Chính phủ số trong toàn ngành xây dựng giai đoạn 2026 – 2030.

Khung kiến trúc mới không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn thể hiện bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản trị ngành. Nếu trước đây việc ứng dụng công nghệ thông tin chủ yếu phục vụ xử lý công việc hành chính thì nay, dữ liệu và công nghệ số được xác định là nền tảng cốt lõi để điều hành, dự báo và ra quyết định.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, toàn bộ hoạt động quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và vận hành hệ thống chuyên ngành sẽ từng bước được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, liên thông từ Trung ương đến địa phương.

“Dữ liệu là tài nguyên mới”

Một trong những điểm nổi bật của Khung Kiến trúc số 4.0 là quan điểm lấy dữ liệu làm trung tâm. Bộ Xây dựng xác định dữ liệu sẽ trở thành “tư liệu sản xuất chính” trong giai đoạn phát triển mới.

Theo đó, hàng loạt cơ sở dữ liệu chuyên ngành như quy hoạch xây dựng, nhà ở và thị trường bất động sản, chứng chỉ hành nghề, phòng thí nghiệm xây dựng, dữ liệu thống kê ngành… sẽ được tích hợp thành hệ sinh thái dữ liệu số thống nhất.

Việc hình thành kho dữ liệu dùng chung không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện cho việc phân tích, dự báo phát triển đô thị, hỗ trợ ra quyết định và thúc đẩy kinh tế số trong lĩnh vực xây dựng.

Các chuyên gia đánh giá, đây sẽ là nền tảng quan trọng để triển khai các mô hình đô thị thông minh, công trình số, BIM và Digital Twin trong tương lai.

Tăng tốc ứng dụng công nghệ số hiện đại

Khung kiến trúc số 4.0 cũng định hướng mạnh mẽ việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và GIS trong hoạt động quản lý ngành xây dựng.

Đối với lĩnh vực xây dựng – nơi có khối lượng dữ liệu kỹ thuật, dữ liệu không gian và dữ liệu hạ tầng rất lớn – việc ứng dụng công nghệ số được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đô thị, giám sát công trình và điều hành hạ tầng theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, nền tảng tích hợp và chia sẻ dữ liệu (LGSP) cũng sẽ đóng vai trò kết nối giữa Bộ Xây dựng với các địa phương, từng bước hình thành hệ sinh thái số đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

Sở Xây dựng giữ vai trò then chốt

Trong quá trình triển khai Khung Kiến trúc số Bộ Xây dựng 4.0, Sở Xây dựng các địa phương được xác định là lực lượng nòng cốt.

Đây là cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện chuyển đổi số ngành xây dựng tại địa phương, đồng thời là cầu nối giữa Bộ Xây dựng với UBND cấp tỉnh, doanh nghiệp và người dân.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, các Sở Xây dựng cần tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm như:

- Tổ chức triển khai Khung kiến trúc số phù hợp với địa phương

- Xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu ngành xây dựng địa phương

- Triển khai dịch vụ công trực tuyến và cải cách hành chính số

- Tổ chức vận hành hạ tầng số ngành xây dựng địa phương

- Bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng

- Tổ chức điều hành và quản trị số ngành xây dựng

- Phát triển nguồn nhân lực số ngành xây dựng

- Phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan.

Đặc biệt, việc số hóa toàn bộ quy trình thủ tục hành chính như cấp phép xây dựng, chứng chỉ hành nghề, thẩm định dự án… được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thời gian xử lý hồ sơ, nâng cao tính minh bạch và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Hướng tới ngành xây dựng số hiện đại

Việc triển khai Khung Kiến trúc số Bộ Xây dựng phiên bản 4.0 được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm hiện đại hóa toàn diện ngành xây dựng trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ.

Không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, khung kiến trúc này còn tạo nền tảng để hình thành hệ sinh thái số ngành xây dựng, thúc đẩy phát triển đô thị thông minh và kinh tế số.

Trong thời gian tới, việc triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương sẽ là yếu tố quyết định để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành xây dựng hiện đại, minh bạch, vận hành trên dữ liệu số và phục vụ người dân ngày càng hiệu quả hơn.

Nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện:

Tổ chức triển khai Khung kiến trúc số phù hợp với địa phương: 

+ Căn cứ Khung kiến trúc số Bộ Xây dựng 4.0 để xây dựng kiến trúc số ngành xây dựng cấp tỉnh; ban hành kế hoạch chuyển đổi số ngành xây dựng địa phương; chuẩn hóa mô hình triển khai theo định hướng của Bộ.

+ Thực hiện rà soát toàn bộ hệ thống CNTT hiện có, đánh giá mức độ đáp ứng Khung kiến trúc số 4.0, xây dựng lộ trình nâng cấp các hệ thống chuyên ngành. 

+ Bảo đảm thống nhất kiến trúc số từ Trung ương đến địa phương; tránh đầu tư manh mún, trùng lặp; đồng bộ dữ liệu và nền tảng số toàn ngành.

Xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu ngành xây dựng địa phương:

+ Thu thập, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu. Bao gồm: dữ liệu quy hoạch xây dựng; dữ liệu nhà ở; dữ liệu thị trường bất động sản; dữ liệu công trình; dữ liệu hạ tầng kỹ thuật đô thị; dữ liệu cấp phép xây dựng; dữ liệu năng lực hoạt động xây dựng; dữ liệu vật liệu xây dựng; dữ liệu thanh tra, kiểm tra.

+ Kết nối và chia sẻ dữ liệu: Kết nối với nền tảng LGSP của tỉnh/Tp; nền tảng LGSP Bộ Xây dựng; các CSDL quốc gia. Thực hiện chia sẻ dữ liệu theo tiêu chuẩn thống nhất và quy định hiện hành.

+ Đảm bảo chất lượng dữ liệu: Đồng bộ; chính xác; cập nhật thời gian thực; tránh dữ liệu phân tán, trùng lặp.

Triển khai dịch vụ công trực tuyến và cải cách hành chính số

+ Số hóa quy trình thủ tục hành chính, như: cấp phép xây dựng; chứng chỉ hành nghề; thẩm định dự án; quản lý nhà ở; quản lý vật liệu xây dựng.

+ Tích hợp với Cổng dịch vụ công: Cổng DVC tỉnh; Cổng DVC quốc gia; hệ thống định danh điện tử VNeID.

+ Thực hiện xử lý hồ sơ điện tử: Hồ sơ số; ký số; lưu trữ điện tử; thanh toán điện tử; trả kết quả điện tử.

Tổ chức vận hành hạ tầng số ngành xây dựng địa phương

+ Phối hợp xây dựng hạ tầng số, bao gồm: trung tâm dữ liệu; mạng truyền số liệu; điện toán đám mây; hệ thống lưu trữ; nền tảng tích hợp chia sẻ dữ liệu.

+ Triển khai nền tảng số chuyên ngành, như: GIS quy hoạch; quản lý đô thị thông minh; giám sát hạ tầng kỹ thuật; IoT trong quản lý đô thị; BIM và mô hình công trình số.

+ Đảm bảo khả năng liên thông với Bộ Xây dựng, UBND Tp; các sở ngành khác.

Bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng

+ Triển khai các giải pháp ATTT: phân vùng mạng; kiểm soát truy cập; tường lửa; giám sát an ninh mạng; sao lưu và phục hồi dữ liệu.

+ Tuân thủ cấp độ ATTT: Đánh giá cấp độ hệ thống thông tin; triển khai phương án bảo đảm ATTT theo quy định.

+ Bảo vệ dữ liệu công dân và doanh nghiệp. Đặc biệt: dữ liệu nhà ở; bất động sản; quy hoạch; dữ liệu công trình.

Tổ chức điều hành và quản trị số ngành xây dựng

+ Xây dựng mô hình quản trị số: điều hành dựa trên dữ liệu; dashboard tổng hợp; báo cáo thời gian thực; giám sát tiến độ trực tuyến.

+ Hình thành Trung tâm điều hành số, phục vụ: quản lý xây dựng; giám sát đô thị; quản lý hạ tầng; phản ánh hiện trường.

+ Ứng dụng AI và phân tích dữ liệu: dự báo phát triển đô thị; dự báo thị trường bất động sản; cảnh báo vi phạm trật tự xây dựng; phân tích nguy cơ hạ tầng.

Phát triển nguồn nhân lực số ngành xây dựng

+  Đào tạo cán bộ: kỹ năng số; quản trị dữ liệu; vận hành hệ thống số; ATTT.

+ Hình thành đội ngũ chuyên trách chuyển đổi số: cán bộ CNTT; cán bộ dữ liệu; chuyên gia GIS; chuyên gia quản trị nền tảng số.

+ Thay đổi nhận thức quản lý: Chuyển từ xử lý thủ công sang xử lý số; quản lý hồ sơ giấy sang quản trị dữ liệu số.

Phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan

+ Báo cáo, cập nhật dữ liệu: đồng bộ dữ liệu về Bộ; báo cáo định kỳ tình hình chuyển đổi số.

+ Phối hợp xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật: chuẩn dữ liệu; chuẩn kết nối; chuẩn tích hợp hệ thống.

+ Phối hợp liên ngành với: Sở Khoa học và Công nghệ; Sở Nông nghiệp và Môi trường; Sở Tài chính; Công an thành phố; UBND cấp xã/phường.