Phát triển đô thị thông minh tỉnh Đồng Nai mới: Từ nền tảng thực tiễn đến đột phá thể chế theo Nghị định 269/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 của Chính phủ về phát triển đô thị thông minh
- Thứ bảy - 27/12/2025 10:47
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Phát triển đô thị thông minh (ĐTTM) bền vững gắn với chuyển đổi số là xu thế tất yếu và là một giải pháp quan trọng, cấp thiết, làm cơ sở xây dựng và triển khai thực hiện các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đô thị, góp phần đẩy nhanh tốc độ đô thị hoá, phục vụ tốt nhất cho đời sống dân cư đô thị. Ý thức được tầm quan trọng của việc xây dựng và phát triển đô thị thông minh, bền vững, thời gian qua tỉnh Đồng Nai cũ và Bình Phước cũ đã tích cực đẩy mạnh triển khai phát triển đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số trên 3 trụ cột: chính quyền số, kinh tế số, xã hội số.
Phát triển đô thị thông minh (ĐTTM) bền vững gắn với chuyển đổi số là xu thế tất yếu và là một giải pháp quan trọng, cấp thiết, làm cơ sở xây dựng và triển khai thực hiện các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đô thị, góp phần đẩy nhanh tốc độ đô thị hoá, phục vụ tốt nhất cho đời sống dân cư đô thị. Ý thức được tầm quan trọng của việc xây dựng và phát triển đô thị thông minh, bền vững, thời gian qua tỉnh Đồng Nai cũ và Bình Phước cũ đã tích cực đẩy mạnh triển khai phát triển đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số trên 3 trụ cột: chính quyền số, kinh tế số, xã hội số. Trong đó, những kết quả nổi bật đạt được như sau:
* Đối với tỉnh Đồng Nai (cũ): UBND tỉnh Đồng Nai đã phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030 tại Quyết định số 1179/QĐ-UBND ngày 10/5/2022, trong đó đã đề ra các nhiệm vụ và lộ trình phát triển đô thị thông minh cho tỉnh Đồng Nai, cũng như phân công rõ trách nhiệm triển khai thực hiện cụ thể cho các Sở, Ban ngành và địa phương có liên quan. Phát triển các ứng dụng như: Đồng Nai-S (Chức năng: Tra cứu thủ tục hành chính, quan trắc môi trường, thông tin đất đai, camera giao thông, phản ánh kiến nghị, tin tức dịch vụ công. Giúp người dân tương tác trực tiếp với chính quyền, theo dõi tiến độ xử lý phản ánh.); Quy hoạch Đồng Nai (DNAILIS), chức năng: xem bản đồ quy hoạch sử dụng đất, định vị thửa đất, tra cứu thông tin quy hoạch chi tiết (tờ, thửa, loại đất, chủ sử dụng), hỗ trợ tham khảo tình trạng pháp lý đất đai...
* Đối với tỉnh Bình Phước (cũ): Bình Phước là một trong những địa phương sớm triển khai xây dựng đô thị thông minh, bước đầu mang lại kết quả tích cực. Trung tâm giám sát điều hành thông minh (IOC) tỉnh và các đô thị đưa vào vận hành giúp lãnh đạo tỉnh thuận tiện trong việc giám sát, chỉ đạo, điều hành. Việc tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính trên địa bàn tỉnh ngày càng được công khai, minh bạch. Hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS phục vụ phát triển đô thị thông minh trên địa bàn tỉnh được hoàn thiện, với các lớp dữ liệu nền chuyên đề như: thông tin về quy hoạch (quy hoạch tỉnh, quy hoạch vùng huyện, quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết), thông tin Nhà ở và Bất động sản (các dự án phát triển nhà ở), hệ thống hạ tầng kỹ thuật (giao thông, chiếu sáng, cây xanh, cấp, thoát nước và xử lý nước thải, nghĩa trang, chất thải rắn), đưa vào sử dụng đã giúp cho người dân, doanh nghiệp tra cứu, tiếp cận thông tin nhanh chóng, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết các thủ tục hành chính về đầu tư, đất đai, xây dựng…. Kết quả nổi bật trước sáp nhập là sự kiện thành phố Đồng Xoài được nhận giải thưởng “thành phố điều hành, quản lý thông minh” Việt Nam năm 2022.
Hình 1: Trung tâm điều hành thông minh (IOC) tỉnh Bình Phước cũ
Nhìn chung Phát triển đô thị thông minh (ĐTTM) tại Đồng Nai và Bình Phước cũ trước sáp nhập chủ yếu tập trung vào việc đẩy mạnh Chính quyền số và số hóa các dịch vụ hành chính công, hình thành các kho dữ liệu dùng chung, số hóa dữ liệu dân cư, đất đai (ở mức độ bước đầu) và các dịch vụ công ích như y tế, giáo dục… Phát triển các ứng dụng để tiếp nhận phản ánh kiến nghị, giúp kết nối người dân với chính quyền nhanh chóng, vận hành Trung tâm điều hành thông minh (IOC) để giám sát giao thông, an ninh và bước đầu cung cấp các tiện ích số cho người dân, tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến mức độ 3, 4 đạt cao. Sau sáp nhập, tỉnh Đồng Nai mới đã tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu về quản lý phát triển đô thị trên cơ sở kế thừa cơ sở dữ liệu đã được xây dựng của hai tỉnh cũ nhằm đảm bảo thống nhất, liên thông, đồng bộ dữ liệu trên toàn tỉnh mới phục vụ tốt nhất cho việc quản lý, tra cứu, truy suất dữ liệu, góp phần nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy nhanh tiến độ giải quyết các thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ cho người dân và doanh nghiệp, tăng hiệu quả thu hút đầu tư…
Thời gian qua, cả Đồng Nai và Bình Phước cũ đều đạt được những kết quả khả quan về Chuyển đổi số và Chính quyền số. Tuy nhiên, đây mới chỉ là điều kiện cần, chưa phải là ĐTTM toàn diện. Việc triển khai định hướng phát triển đô thị thông minh thời gian qua đang ở tình trạng "mất cân đối" trong mô hình phát triển: phần "mềm" (số hóa) được tập trung phát triển mạnh gắn với chuyển đổi số trên 3 trụ cột: chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, trong khi đó phần "cứng" của đô thị thông minh (quy hoạch và xây dựng hệ thống hạ tầng đô thị) chưa được quan tâm đầu tư đồng bộ, cụ thể:
- Tập trung "Dữ liệu Số" hơn là "Đô thị": Coi ĐTTM là một dự án công nghệ thông tin đơn thuần hơn là một chiến lược quy hoạch không gian. Hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị bước đầu đã được xây dựng nhưng dữ liệu đó chưa phục vụ cho việc tối ưu hóa vận hành đô thị hay giải quyết các điểm nghẽn về giao thông, ngập lụt hay môi trường một cách thực tế.
- Công tác Quy hoạch ĐTTM chưa được chú trọng: Các đồ án quy hoạch ở các cấp độ (chung, phân khu, chi tiết) chưa lồng ghép các tiêu chí về thông minh ngay từ khâu thiết kế. Các tiêu chuẩn về hạ tầng số trong quy hoạch đô thị chưa đồng bộ, chủ yếu tập trung vào phần "ngọn" là ứng dụng CNTT hơn là phần "gốc"-quy hoạch tích hợp. Các yếu tố của một đô thị thông minh như: mạng lưới cảm biến IoT, hệ thống cáp quang ngầm dùng chung, trạm thu phát sóng 5G, hay hệ thống chiếu sáng thông minh... gần như chưa được định hướng không gian phát triển trong các đồ án quy hoạch ngay từ đầu. Do đó, khi muốn triển khai đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật thông minh thường dẫn đến tình trạng “đào đi lấp lại” để lắp đặt thêm thiết bị, gây lãng phí ngân sách và mất mỹ quan đô thị.
- Hạ tầng kỹ thuật thông minh còn sơ khai: Hệ thống điều hành giao thông thông minh (ITS) chỉ mới dừng lại ở việc quan sát camera thay vì tự động điều tiết đèn tín hiệu dựa trên lưu lượng thực tế. Việc ứng dụng lưới điện thông minh (Smart Grid) hay hệ thống cảnh báo ngập lụt, rò rỉ nước tự động còn rất hạn chế, chủ yếu triển khai thí điểm nhỏ lẻ…
- Hạ tầng xã hội thông minh chưa tương xứng: Hạ tầng xã hội (Y tế, Giáo dục, Văn hóa) dù đã có bước số hóa nhưng chưa đạt đến mức độ kết nối thông minh. Hồ sơ sức khỏe điện tử đã có nhưng việc liên thông dữ liệu giữa các cơ sở y tế tính đồng bộ chưa cao. Ở lĩnh vực giáo dục, chủ yếu tập trung vào dạy học trực tuyến, chưa hình thành các "trường học thông minh" thực thụ.
- Về nguồn lực: Nguồn lực chủ yếu để đầu tư hạ tầng kỹ thuật ĐTTM hiện nay là vốn đầu tư công, tuy nhiên nguồn vốn đầu tư công dành cho nhu cầu phát triển ĐTTM còn hạn chế chưa theo kịp so với yêu cầu phát triển trên thực tế. Bên cạnh đó, năng lực, nguồn lực tài chính của khối doanh nghiệp đang đầu tư hoặc tìm hiểu đầu tư trên địa bàn tỉnh chưa chú trọng và quan tâm đầu tư phát triển ĐTTM do kinh phí đầu tư cao hơn so với việc đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật truyền thống (hạ tầng xám).
- Về cơ chế phối hợp trong quản lý phát triển ĐTTM: Hiện nay, các cơ quan chức năng cấp tỉnh và UBND cấp xã chưa nhận thức một cách sâu sắc về tầm quan trọng của việc quản lý phát triển ĐTTM. Thực tế hiện nay, các cấp đều cho rằng việc quản lý phát triển ĐTTM là nhiệm vụ của ngành Xây dựng và ngành Khoa học Công nghệ. Nhưng qua thực tiễn triển khai thực hiện thì “Phát triển đô thị gồm ba trụ cột chính là quy hoạch, xây dựng và quản lý, trong ba trụ cột để phát triển đô thị, quy hoạch phải đi trước với tư duy đột phá, tầm nhìn chiến lược. Về xây dựng đô thị thì hạ tầng đô thị cần được đầu tư hiện đại trên cơ sở huy động các nguồn lực, có cơ chế kết hợp hài hòa giữa nguồn lực bên ngoài và bên trong, giữa Nhà nước với xã hội’’. Do đó, để công tác quản lý phát triển đô thị ĐTTM đạt hiệu quả phải có sự thay đổi nhận thức của các cấp về tầm quan trọng trong quản lý phát triển ĐTTM, cần có quy chế phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp trong từng khâu quy hoạch, xây dựng và quản lý.
- Về nhân sự: Hiện nay nhân sự phụ trách quản lý phát triển ĐTTM tại Sở Xây dựng và UBND các xã, phường đa số được đào tạo chuyên môn thuần túy về Kiến trúc hoặc Xây dựng. Trong khi đó, ĐTTM đòi hỏi nhân sự phải có kiến thức giao thoa giữa Quy hoạch - Công nghệ thông tin (ICT) - và Quản trị dữ liệu. Cán bộ cơ sở có thể đọc hiểu bản vẽ quy hoạch nhưng lại lúng túng khi thẩm định các hạng mục về hạ tầng số, cảm biến, hay các giải pháp tích hợp công nghệ vào công trình đô thị. Bên cạnh đó, việc trang thiết bị, phần mềm quản lý quy hoạch, đã được quan tâm đầu tư cơ bản nhưng cán bộ cơ sở lại chưa làm chủ được công nghệ, chưa có khả năng sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu không gian (GIS) chuyên sâu hoặc vận hành các phân hệ của trung tâm IOC cấp cơ sở. Điều này khiến hạ tầng công nghệ được đầu tư nhưng hoạt động không hiệu quả.
Sự hợp nhất hành chính tạo ra "Đồng Nai mới" với quy mô không gian lớn hơn, tiềm lực đa dạng hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc không gian phát triển một cách khoa học, hài hòa và cân đối. Để công tác phát triển ĐTTM được thực hiện thống nhất, đồng bộ và toàn diện trên địa bàn tỉnh mới thì cần phải thay đổi tư duy "Lấy quy hoạch thông minh làm nền tảng, lấy hạ tầng thông minh làm bộ khung và lấy chuyển đổi số làm công cụ quản trị" với các giải pháp cụ thể đặt ra là:
Một là Quy hoạch đô thị thông minh: Không lập quy hoạch đô thị thông minh riêng lẻ mà phải tích hợp nội dung quy hoạch ĐTTM vào tất các quy hoạch đô thị ở tất cả các cấp độ quy hoạch (QHC, QHPK, QHCT). Ứng dụng công nghệ BIM, GIS và CIM để thực hiện số hóa toàn bộ bản đồ quy hoạch lên hệ thống GIS dùng chung. Đối với các khu đô thị mới, yêu cầu chủ đầu tư nộp hồ sơ bằng mô hình thông tin công trình (BIM) để dễ dàng kiểm soát mật độ, chiều cao và sự khớp nối hạ tầng kỹ thuật. Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật "Chống khóa công nghệ", phải thiết kế theo tiêu chuẩn mở để có thể lắp đặt thiết bị của nhiều nhà cung cấp khác nhau, tránh bị lệ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.
Hai là Ưu tiên Xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật "Sống, Xanh": Thay vì xây dựng hạ tầng "xám" (chỉ có bê tông), trong thời gian tới cần chuyển sang hạ tầng có khả năng "tương tác", xây dựng hạ tầng số song hành với hạ tầng kỹ thuật để tăng tính đồng bộ, tránh đào đi đắp lại. Ưu tiên xây dựng các "Tòa nhà thông minh" cho các cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện tại các trung tâm đô thị mới sau sắp xếp để làm hình mẫu, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia đầu nhân rộng mô hình.
Ba là Chuyển từ "Quản lý truyền thống" sang "Quản trị thông minh dựa trên cơ sở dữ liệu"
+ Thiết lập Hội đồng điều phối phát triển ĐTTM cấp tỉnh: Đây là nhiệm vụ trọng tâm theo Nghị định 269. Hội đồng này sẽ giúp nâng cao cơ chế phối hợp giữa các ngành, các cấp trong quy hoạch, xây dựng và quản lý phát triển ĐTTM, tránh tình trạng thiếu đồng bộ giữa phần cứng xây dựng và phần mềm công nghệ.
+ Tiếp tục hoàn thiện hệ thống giám sát, điều hành cấp tỉnh (IOC): Tập trung đồng bộ và liên thông thông suốt dữ liệu về quản lý trật tự xây dựng, cấp phép xây dựng và quản lý hạ tầng kỹ thuật.
+ Cơ chế "Thử nghiệm có kiểm soát": Cho phép triển khai thí điểm các dịch vụ đô thị thông minh mới (như xe tự hành trong khu công nghiệp, quản lý năng lượng thông minh…) tại một vài khu vực trọng điểm của tỉnh mới, trước khi nhân rộng.
Bốn là Nâng cao năng lực cho nhân sự quản lý phát triển ĐTTM ở cấp cơ sở: Tăng cường công tác đào tạo, hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật cho cán bộ các Phòng Kinh tế, Hạ tầng và đô thị tại UBND các phường. Ban hành bộ công cụ kiểm tra (checklist) tự động các tiêu chí quy hoạch ĐTTM theo Nghị định 269 để cán bộ cơ sở chỉ cần đối chiếu khi thẩm định các quy hoạch, giảm bớt áp lực chuyên môn, rút ngắn thời gian thẩm định các quy hoạch.
Năm là Chú trọng đa dạng nguồn lực về đầu tư phát triển ĐTTM: Cần có chính sách, cơ chế ưu đãi cho loại hình dự án xây dựng, cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu đô thị thông minh, toà nhà thông minh… nhằm thu hút ngày càng nhiều nhà đầu tư quan tâm thực hiện.
Hình 2: Phối cảnh tổng thể QHC đô thị sân bay Long Thành tích hợp nội dung quy hoạch đô thị thông minh (hình minh họa)
Việc triển khai thực hiện phát triển ĐTTM trên địa bàn tỉnh Đồng Nai mới theo Nghị định 269/2025/NĐ-CP không chỉ là thực hiện theo quy định pháp luật thuần túy mà còn là chìa khóa để "hòa nhập, liên thông và xây dựng, phát triển" hệ thống cơ sở hạ tầng (cả về phần cứng và phần mềm) của hai địa phương cũ thành một thực thể thống nhất, đồng bộ, hoàn chỉnh. Với vai trò cơ quan tham mưu, Sở Xây dựng sẽ quyết tâm đưa Đồng Nai mới từng bước trở thành đô thị thông minh bền vững trong thời gian tới.
* Đối với tỉnh Đồng Nai (cũ): UBND tỉnh Đồng Nai đã phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030 tại Quyết định số 1179/QĐ-UBND ngày 10/5/2022, trong đó đã đề ra các nhiệm vụ và lộ trình phát triển đô thị thông minh cho tỉnh Đồng Nai, cũng như phân công rõ trách nhiệm triển khai thực hiện cụ thể cho các Sở, Ban ngành và địa phương có liên quan. Phát triển các ứng dụng như: Đồng Nai-S (Chức năng: Tra cứu thủ tục hành chính, quan trắc môi trường, thông tin đất đai, camera giao thông, phản ánh kiến nghị, tin tức dịch vụ công. Giúp người dân tương tác trực tiếp với chính quyền, theo dõi tiến độ xử lý phản ánh.); Quy hoạch Đồng Nai (DNAILIS), chức năng: xem bản đồ quy hoạch sử dụng đất, định vị thửa đất, tra cứu thông tin quy hoạch chi tiết (tờ, thửa, loại đất, chủ sử dụng), hỗ trợ tham khảo tình trạng pháp lý đất đai...
* Đối với tỉnh Bình Phước (cũ): Bình Phước là một trong những địa phương sớm triển khai xây dựng đô thị thông minh, bước đầu mang lại kết quả tích cực. Trung tâm giám sát điều hành thông minh (IOC) tỉnh và các đô thị đưa vào vận hành giúp lãnh đạo tỉnh thuận tiện trong việc giám sát, chỉ đạo, điều hành. Việc tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính trên địa bàn tỉnh ngày càng được công khai, minh bạch. Hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS phục vụ phát triển đô thị thông minh trên địa bàn tỉnh được hoàn thiện, với các lớp dữ liệu nền chuyên đề như: thông tin về quy hoạch (quy hoạch tỉnh, quy hoạch vùng huyện, quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết), thông tin Nhà ở và Bất động sản (các dự án phát triển nhà ở), hệ thống hạ tầng kỹ thuật (giao thông, chiếu sáng, cây xanh, cấp, thoát nước và xử lý nước thải, nghĩa trang, chất thải rắn), đưa vào sử dụng đã giúp cho người dân, doanh nghiệp tra cứu, tiếp cận thông tin nhanh chóng, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết các thủ tục hành chính về đầu tư, đất đai, xây dựng…. Kết quả nổi bật trước sáp nhập là sự kiện thành phố Đồng Xoài được nhận giải thưởng “thành phố điều hành, quản lý thông minh” Việt Nam năm 2022.
Hình 1: Trung tâm điều hành thông minh (IOC) tỉnh Bình Phước cũ
Nhìn chung Phát triển đô thị thông minh (ĐTTM) tại Đồng Nai và Bình Phước cũ trước sáp nhập chủ yếu tập trung vào việc đẩy mạnh Chính quyền số và số hóa các dịch vụ hành chính công, hình thành các kho dữ liệu dùng chung, số hóa dữ liệu dân cư, đất đai (ở mức độ bước đầu) và các dịch vụ công ích như y tế, giáo dục… Phát triển các ứng dụng để tiếp nhận phản ánh kiến nghị, giúp kết nối người dân với chính quyền nhanh chóng, vận hành Trung tâm điều hành thông minh (IOC) để giám sát giao thông, an ninh và bước đầu cung cấp các tiện ích số cho người dân, tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến mức độ 3, 4 đạt cao. Sau sáp nhập, tỉnh Đồng Nai mới đã tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu về quản lý phát triển đô thị trên cơ sở kế thừa cơ sở dữ liệu đã được xây dựng của hai tỉnh cũ nhằm đảm bảo thống nhất, liên thông, đồng bộ dữ liệu trên toàn tỉnh mới phục vụ tốt nhất cho việc quản lý, tra cứu, truy suất dữ liệu, góp phần nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy nhanh tiến độ giải quyết các thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ cho người dân và doanh nghiệp, tăng hiệu quả thu hút đầu tư…
Thời gian qua, cả Đồng Nai và Bình Phước cũ đều đạt được những kết quả khả quan về Chuyển đổi số và Chính quyền số. Tuy nhiên, đây mới chỉ là điều kiện cần, chưa phải là ĐTTM toàn diện. Việc triển khai định hướng phát triển đô thị thông minh thời gian qua đang ở tình trạng "mất cân đối" trong mô hình phát triển: phần "mềm" (số hóa) được tập trung phát triển mạnh gắn với chuyển đổi số trên 3 trụ cột: chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, trong khi đó phần "cứng" của đô thị thông minh (quy hoạch và xây dựng hệ thống hạ tầng đô thị) chưa được quan tâm đầu tư đồng bộ, cụ thể:
- Tập trung "Dữ liệu Số" hơn là "Đô thị": Coi ĐTTM là một dự án công nghệ thông tin đơn thuần hơn là một chiến lược quy hoạch không gian. Hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị bước đầu đã được xây dựng nhưng dữ liệu đó chưa phục vụ cho việc tối ưu hóa vận hành đô thị hay giải quyết các điểm nghẽn về giao thông, ngập lụt hay môi trường một cách thực tế.
- Công tác Quy hoạch ĐTTM chưa được chú trọng: Các đồ án quy hoạch ở các cấp độ (chung, phân khu, chi tiết) chưa lồng ghép các tiêu chí về thông minh ngay từ khâu thiết kế. Các tiêu chuẩn về hạ tầng số trong quy hoạch đô thị chưa đồng bộ, chủ yếu tập trung vào phần "ngọn" là ứng dụng CNTT hơn là phần "gốc"-quy hoạch tích hợp. Các yếu tố của một đô thị thông minh như: mạng lưới cảm biến IoT, hệ thống cáp quang ngầm dùng chung, trạm thu phát sóng 5G, hay hệ thống chiếu sáng thông minh... gần như chưa được định hướng không gian phát triển trong các đồ án quy hoạch ngay từ đầu. Do đó, khi muốn triển khai đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật thông minh thường dẫn đến tình trạng “đào đi lấp lại” để lắp đặt thêm thiết bị, gây lãng phí ngân sách và mất mỹ quan đô thị.
- Hạ tầng kỹ thuật thông minh còn sơ khai: Hệ thống điều hành giao thông thông minh (ITS) chỉ mới dừng lại ở việc quan sát camera thay vì tự động điều tiết đèn tín hiệu dựa trên lưu lượng thực tế. Việc ứng dụng lưới điện thông minh (Smart Grid) hay hệ thống cảnh báo ngập lụt, rò rỉ nước tự động còn rất hạn chế, chủ yếu triển khai thí điểm nhỏ lẻ…
- Hạ tầng xã hội thông minh chưa tương xứng: Hạ tầng xã hội (Y tế, Giáo dục, Văn hóa) dù đã có bước số hóa nhưng chưa đạt đến mức độ kết nối thông minh. Hồ sơ sức khỏe điện tử đã có nhưng việc liên thông dữ liệu giữa các cơ sở y tế tính đồng bộ chưa cao. Ở lĩnh vực giáo dục, chủ yếu tập trung vào dạy học trực tuyến, chưa hình thành các "trường học thông minh" thực thụ.
Nguyên nhân của những hạn chế trong phát triển ĐTTM thời gian qua là do:
- Về thể chế: Trước ngày 14/10/2025 (kể từ ngày Nghị định 269/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành), chủ trương và định hướng về phát triển đô thị thông minh đã được các cơ quan Trung ương lồng ghép vào các chính sách, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, việc áp dụng còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại ở các địa phương do trên thực tế việc quản lý phát triển đô thị thông minh trước đây mới chỉ ở mức “khuyến khích” thực hiện, chưa có các cơ chế, chính sách bắt buộc thực hiện. Do đó, các hoạt động phát triển đô thị thông minh trên địa bàn tỉnh còn manh mún, chỉ mới tập trung vào phần dữ liệu số và triển khai thực hiện thí điểm tại một số đô thị động lực, chưa chú trọng đầu tư vào phần lõi “quy hoạch và xây dựng ĐTTM” và trên diện rộng. Ngày 14/10/2025 Chính phủ ban hành Nghị định 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh (có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký) đã chuyển hoá chủ trương và định hướng về phát triển ĐTTM trước đây từ hình thức “khuyến khích” sang “yêu cầu bắt buộc” thực hiện thống nhất, đồng bộ từ khâu quy hoạch, đến xây dựng và quản lý phát triển ĐTTM là bước đột phá để triển khai thực hiện thống nhất trên địa bàn cả nước.- Về nguồn lực: Nguồn lực chủ yếu để đầu tư hạ tầng kỹ thuật ĐTTM hiện nay là vốn đầu tư công, tuy nhiên nguồn vốn đầu tư công dành cho nhu cầu phát triển ĐTTM còn hạn chế chưa theo kịp so với yêu cầu phát triển trên thực tế. Bên cạnh đó, năng lực, nguồn lực tài chính của khối doanh nghiệp đang đầu tư hoặc tìm hiểu đầu tư trên địa bàn tỉnh chưa chú trọng và quan tâm đầu tư phát triển ĐTTM do kinh phí đầu tư cao hơn so với việc đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật truyền thống (hạ tầng xám).
- Về cơ chế phối hợp trong quản lý phát triển ĐTTM: Hiện nay, các cơ quan chức năng cấp tỉnh và UBND cấp xã chưa nhận thức một cách sâu sắc về tầm quan trọng của việc quản lý phát triển ĐTTM. Thực tế hiện nay, các cấp đều cho rằng việc quản lý phát triển ĐTTM là nhiệm vụ của ngành Xây dựng và ngành Khoa học Công nghệ. Nhưng qua thực tiễn triển khai thực hiện thì “Phát triển đô thị gồm ba trụ cột chính là quy hoạch, xây dựng và quản lý, trong ba trụ cột để phát triển đô thị, quy hoạch phải đi trước với tư duy đột phá, tầm nhìn chiến lược. Về xây dựng đô thị thì hạ tầng đô thị cần được đầu tư hiện đại trên cơ sở huy động các nguồn lực, có cơ chế kết hợp hài hòa giữa nguồn lực bên ngoài và bên trong, giữa Nhà nước với xã hội’’. Do đó, để công tác quản lý phát triển đô thị ĐTTM đạt hiệu quả phải có sự thay đổi nhận thức của các cấp về tầm quan trọng trong quản lý phát triển ĐTTM, cần có quy chế phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp trong từng khâu quy hoạch, xây dựng và quản lý.
- Về nhân sự: Hiện nay nhân sự phụ trách quản lý phát triển ĐTTM tại Sở Xây dựng và UBND các xã, phường đa số được đào tạo chuyên môn thuần túy về Kiến trúc hoặc Xây dựng. Trong khi đó, ĐTTM đòi hỏi nhân sự phải có kiến thức giao thoa giữa Quy hoạch - Công nghệ thông tin (ICT) - và Quản trị dữ liệu. Cán bộ cơ sở có thể đọc hiểu bản vẽ quy hoạch nhưng lại lúng túng khi thẩm định các hạng mục về hạ tầng số, cảm biến, hay các giải pháp tích hợp công nghệ vào công trình đô thị. Bên cạnh đó, việc trang thiết bị, phần mềm quản lý quy hoạch, đã được quan tâm đầu tư cơ bản nhưng cán bộ cơ sở lại chưa làm chủ được công nghệ, chưa có khả năng sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu không gian (GIS) chuyên sâu hoặc vận hành các phân hệ của trung tâm IOC cấp cơ sở. Điều này khiến hạ tầng công nghệ được đầu tư nhưng hoạt động không hiệu quả.
Sự hợp nhất hành chính tạo ra "Đồng Nai mới" với quy mô không gian lớn hơn, tiềm lực đa dạng hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc không gian phát triển một cách khoa học, hài hòa và cân đối. Để công tác phát triển ĐTTM được thực hiện thống nhất, đồng bộ và toàn diện trên địa bàn tỉnh mới thì cần phải thay đổi tư duy "Lấy quy hoạch thông minh làm nền tảng, lấy hạ tầng thông minh làm bộ khung và lấy chuyển đổi số làm công cụ quản trị" với các giải pháp cụ thể đặt ra là:
Một là Quy hoạch đô thị thông minh: Không lập quy hoạch đô thị thông minh riêng lẻ mà phải tích hợp nội dung quy hoạch ĐTTM vào tất các quy hoạch đô thị ở tất cả các cấp độ quy hoạch (QHC, QHPK, QHCT). Ứng dụng công nghệ BIM, GIS và CIM để thực hiện số hóa toàn bộ bản đồ quy hoạch lên hệ thống GIS dùng chung. Đối với các khu đô thị mới, yêu cầu chủ đầu tư nộp hồ sơ bằng mô hình thông tin công trình (BIM) để dễ dàng kiểm soát mật độ, chiều cao và sự khớp nối hạ tầng kỹ thuật. Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật "Chống khóa công nghệ", phải thiết kế theo tiêu chuẩn mở để có thể lắp đặt thiết bị của nhiều nhà cung cấp khác nhau, tránh bị lệ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.
Hai là Ưu tiên Xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật "Sống, Xanh": Thay vì xây dựng hạ tầng "xám" (chỉ có bê tông), trong thời gian tới cần chuyển sang hạ tầng có khả năng "tương tác", xây dựng hạ tầng số song hành với hạ tầng kỹ thuật để tăng tính đồng bộ, tránh đào đi đắp lại. Ưu tiên xây dựng các "Tòa nhà thông minh" cho các cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện tại các trung tâm đô thị mới sau sắp xếp để làm hình mẫu, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia đầu nhân rộng mô hình.
Ba là Chuyển từ "Quản lý truyền thống" sang "Quản trị thông minh dựa trên cơ sở dữ liệu"
+ Thiết lập Hội đồng điều phối phát triển ĐTTM cấp tỉnh: Đây là nhiệm vụ trọng tâm theo Nghị định 269. Hội đồng này sẽ giúp nâng cao cơ chế phối hợp giữa các ngành, các cấp trong quy hoạch, xây dựng và quản lý phát triển ĐTTM, tránh tình trạng thiếu đồng bộ giữa phần cứng xây dựng và phần mềm công nghệ.
+ Tiếp tục hoàn thiện hệ thống giám sát, điều hành cấp tỉnh (IOC): Tập trung đồng bộ và liên thông thông suốt dữ liệu về quản lý trật tự xây dựng, cấp phép xây dựng và quản lý hạ tầng kỹ thuật.
+ Cơ chế "Thử nghiệm có kiểm soát": Cho phép triển khai thí điểm các dịch vụ đô thị thông minh mới (như xe tự hành trong khu công nghiệp, quản lý năng lượng thông minh…) tại một vài khu vực trọng điểm của tỉnh mới, trước khi nhân rộng.
Bốn là Nâng cao năng lực cho nhân sự quản lý phát triển ĐTTM ở cấp cơ sở: Tăng cường công tác đào tạo, hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật cho cán bộ các Phòng Kinh tế, Hạ tầng và đô thị tại UBND các phường. Ban hành bộ công cụ kiểm tra (checklist) tự động các tiêu chí quy hoạch ĐTTM theo Nghị định 269 để cán bộ cơ sở chỉ cần đối chiếu khi thẩm định các quy hoạch, giảm bớt áp lực chuyên môn, rút ngắn thời gian thẩm định các quy hoạch.
Năm là Chú trọng đa dạng nguồn lực về đầu tư phát triển ĐTTM: Cần có chính sách, cơ chế ưu đãi cho loại hình dự án xây dựng, cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu đô thị thông minh, toà nhà thông minh… nhằm thu hút ngày càng nhiều nhà đầu tư quan tâm thực hiện.
Hình 2: Phối cảnh tổng thể QHC đô thị sân bay Long Thành tích hợp nội dung quy hoạch đô thị thông minh (hình minh họa)
Việc triển khai thực hiện phát triển ĐTTM trên địa bàn tỉnh Đồng Nai mới theo Nghị định 269/2025/NĐ-CP không chỉ là thực hiện theo quy định pháp luật thuần túy mà còn là chìa khóa để "hòa nhập, liên thông và xây dựng, phát triển" hệ thống cơ sở hạ tầng (cả về phần cứng và phần mềm) của hai địa phương cũ thành một thực thể thống nhất, đồng bộ, hoàn chỉnh. Với vai trò cơ quan tham mưu, Sở Xây dựng sẽ quyết tâm đưa Đồng Nai mới từng bước trở thành đô thị thông minh bền vững trong thời gian tới.