LỊCH SỬ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH LƯU TRỮ CÁCH MẠNG VIỆT NAM VÀ Ý NGHĨA NGÀY LƯU TRỮ VIỆT NAM (03/01)
- Thứ sáu - 09/01/2026 09:17
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Ngay từ khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, công tác lưu trữ đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, việc gìn giữ tài liệu – những chứng tích lịch sử về hoạt động lãnh đạo, quản lý và đấu tranh cách mạng – được xác định là nhiệm vụ quan trọng, phục vụ trực tiếp cho công cuộc xây dựng và bảo vệ chính quyền non trẻ.
1. Sự hình thành ngành Lưu trữ cách mạng Việt Nam
Ngay từ khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, công tác lưu trữ đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, việc gìn giữ tài liệu – những chứng tích lịch sử về hoạt động lãnh đạo, quản lý và đấu tranh cách mạng – được xác định là nhiệm vụ quan trọng, phục vụ trực tiếp cho công cuộc xây dựng và bảo vệ chính quyền non trẻ.Ngày 03 tháng 01 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Thông đạt số 1-C/VP gửi các ông bộ trưởng của Chính phủ lâm thời. Đây được coi là mốc son lịch sử khai sinh ngành Lưu trữ cách mạng Việt Nam, đặt nền móng pháp lý đầu tiên cho việc tổ chức, quản lý và bảo vệ tài liệu lưu trữ của Nhà nước ta.
Từ thời điểm này, công tác lưu trữ từng bước được hình thành trong hệ thống cơ quan Đảng, Nhà nước, góp phần bảo đảm tính liên tục, thống nhất và hợp pháp của hoạt động quản lý nhà nước.
2. Quá trình phát triển của ngành Lưu trữ cách mạng Việt Nam
Trong suốt các giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, công tác lưu trữ được tổ chức phù hợp với điều kiện chiến tranh, phân tán nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho tài liệu. Nhiều tài liệu quan trọng phản ánh đường lối, chủ trương của Đảng, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, hoạt động của Chính phủ và các lực lượng vũ trang đã được bảo vệ an toàn, trở thành nguồn sử liệu vô giá cho hôm nay.Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, ngành lưu trữ bước vào giai đoạn củng cố và phát triển mạnh mẽ. Hệ thống tổ chức lưu trữ từ Trung ương đến địa phương được kiện toàn; nhiều kho lưu trữ chuyên dụng được xây dựng; đội ngũ cán bộ làm công tác lưu trữ từng bước được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp.
Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, công tác lưu trữ không ngừng được hoàn thiện về thể chế, nghiệp vụ và công nghệ. Việc ban hành Luật Lưu trữ cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, nâng cao vị thế của ngành lưu trữ trong đời sống chính trị – xã hội. Hoạt động chỉnh lý, bảo quản, khai thác và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ ngày càng được đẩy mạnh, phục vụ hiệu quả cho công tác lãnh đạo, quản lý, nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống và bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Về các mốc sự kiện:
- Năm 1825, Tàng thư lâu (Kho Lưu trữ của triều Nguyễn) được xây dựng.
- Ngày 29/11/1917, Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương được thành lập.
- Ngày 08/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 21/SL cử Giám đốc Nha Lưu trữ công văn và Thư viện toàn quốc.
- Ngày 03/01/1946, Chủ tịch Hồ chí Minh đã ký Thông đạt số 1-C/VP gửi các Bộ trưởng của Chính phủ lâm thời.
- Ngày 04/9/1962, Hội đồng chính phủ đã ban hành Nghị định số 102-CP v/v thành lập Cục Lưu trữ trực thuộc Phủ Thủ tướng.
- Ngày 11/12/1982, Chủ tịch Hội đồng nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký lệnh công bố Pháp lệnh Bảo vệ tài liệu lưu trữ quốc gia.
- Ngày 17/9/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1229/QĐ-TTg về Ngày truyền thống của ngành Lưu trữ Việt Nam. Điều 1 Quyết định ghi: “Ngày 03 tháng 01 hàng năm là ngày truyền thống của ngành Lưu trữ Việt Nam - lấy tên là “Ngày lưu trữ Việt Nam””
3. Vai trò và giá trị của tài liệu lưu trữ cách mạng
Tài liệu lưu trữ cách mạng Việt Nam là di sản đặc biệt quý giá của dân tộc, phản ánh trung thực tiến trình lịch sử đấu tranh giành độc lập, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây là nguồn thông tin có độ tin cậy cao, mang giá trị pháp lý, lịch sử, khoa học và thực tiễn sâu sắc.Thông qua tài liệu lưu trữ, các thế hệ hôm nay và mai sau có thể hiểu rõ hơn về sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường của nhân dân Việt Nam; đồng thời rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
4. Ý nghĩa Ngày Lưu trữ Việt Nam (03/01)
Nhằm ghi nhận vai trò đặc biệt của công tác lưu trữ và tôn vinh những đóng góp thầm lặng của đội ngũ cán bộ làm công tác này, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định lấy ngày 03 tháng 01 hằng năm là Ngày Lưu trữ Việt Nam.
Ngày Lưu trữ Việt Nam có ý nghĩa sâu sắc trên nhiều phương diện:
- Khẳng định vị trí, vai trò của công tác lưu trữ trong hoạt động của bộ máy nhà nước và đời sống xã hội.
- Tôn vinh những người làm công tác lưu trữ, những người lặng lẽ gìn giữ ký ức của quốc gia.
- Nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội về giá trị của tài liệu lưu trữ, trách nhiệm bảo vệ và phát huy di sản lưu trữ dân tộc.
- Thúc đẩy hiện đại hóa ngành lưu trữ, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.